Kiracı çıkarken boya yapmak zorunda mı?

Kira ilişkisini düzenleyen hükümler iki şeyi birlikte söylüyor: kiracı taşınmazı özenle kullanmakla yükümlü ve taşınırken onu teslim aldığı hale getirmek durumunda, buna karşılık olağan kullanımdan doğan eskime kendisinden istenemiyor. Tartışmaların neredeyse tamamı bu iki ifadenin arasındaki çizgide çıkıyor. Madde numarası vermiyoruz, bunu bilinçli yapıyoruz; yürürlükteki metni mevzuat.gov.tr üzerinden okumanızı öneriyoruz, çünkü numaralar ve ifadeler zaman içinde değişebiliyor, ilke ise yerinde duruyor.

Uygulamada ayrım şöyle görünüyor. Yıllar içinde solmuş bir duvar, radyatör üstünde biriken ısı ve toz izi, koltuk arkasındaki hafif temas parlaklığı, bir tablo için çakılmış ince çivi deliği: bunlar evin kullanıldığının işareti ve olağan eskime başlığına giriyor. Duvara çizilmiş kalem, kırılmış alçı köşe, sökülürken sıvayı da alan çift taraflı bant, sigara dumanının bıraktığı sararma, evcil hayvan tırmığı ya da bir odayı baştan sona kapatan koyu renk denemesi ise ayrı bir başlık: bunlar kullanımdan değil tek tek olaylardan çıkıyor.

En tartışmalı kalem nem. Duvarda küf varsa sonuç aynı görünse de sorumluluk kaynağa göre değişiyor: dış cepheden ya da tesisattan gelen su binanın meselesi, hiç havalandırılmayan bir odada yoğuşmadan çıkan küf ise kullanım biçimiyle ilgili. Keşifte lekenin dağılımına bakıyoruz, çünkü tesisat kaynaklı nem genelde tek bir noktadan yayılıyor, yoğuşma ise dış duvarın soğuk köşelerinde, pencere yan yüzlerinde ve dolap arkasında toplanıyor. Bu ayrımı boyadan önce yazıya geçirmek iki tarafı da rahatlatıyor.

Pratikte ilk bakılacak yer kanun değil, imzalanmış sözleşme. Birçok kira sözleşmesinde "taşınmaz boyalı teslim edilecektir" ya da benzeri bir madde elle eklenmiş oluyor. Böyle bir şart varsa tartışma bambaşka bir zemine oturuyor ve tarafların kendi yazdıkları metni satır satır okumaları gerekiyor. Şartın kapsamı ve nasıl yorumlanacağı somut olaya bağlı; bu değerlendirmeyi bir boyacı değil bir hukukçu yapar. Bu yazı hukuki tavsiye değildir, yalnızca yüzeyde neyin eskime neyin hasar göründüğünü anlatıyor.

Şartın yazılış biçimi de fark ediyor. "Boyalı teslim" cümlesi tek başına hangi boya, kaç kat, hangi odalar ve tavanlar dahil mi sorularının hiçbirini cevaplamıyor. Bu maddeyi koyacak taraflar için en uygun zaman kira başlangıcı: hangi yüzeyler, hangi ürün sınıfı ve hangi odalar kapsamda, o gün iki cümleyle yazılabiliyor. Sonradan, hiç yazılmamış bir kapsamı konuşmak genelde iki tarafın farklı bir şey hatırlamasıyla sonuçlanıyor.

Şart yoksa geriye ilke kalıyor: özenle kullanma ve teslim alınan hale getirme yükümlülüğü ile olağan eskimenin kiracıdan istenememesi. Bu ikisinin sınırını olayın kendisi çiziyor, bu yüzden internette gördüğünüz kesin cevapların çoğu eksik kalıyor. Yürürlükteki metni mevzuat.gov.tr üzerinden kontrol edin, ihtilaf büyüyorsa görüşü bir hukukçudan alın.

Çıkışta çıkan tartışmaların çoğu girişte yazılmamış olmaktan doğuyor. Anahtar teslim edilirken oda oda dolaşıp duvarların durumunu, mevcut çatlakları, lekeli bölgeleri ve doğramaların halini yazmak on beş dakika alıyor. Aynı gün tarihli fotoğraf çekmek ve iki tarafın da aynı dosyayı saklaması, yıllar sonra kimsenin hafızasına ihtiyaç bırakmıyor.

Çıkışta yapılacak iş bu tutanağı yanına alıp aynı turu tekrarlamak. Bir yüzey girişte de lekeli yazıldıysa konu kapanıyor; sonradan çıkmış bir hasar ise ortada görünür halde kalıyor. Turun iki taraf aynı anda oradayken yapılması, sonradan yollanan fotoğrafların yarattığı "bu böyle değildi" tartışmasını baştan kesiyor.

Bizim bu adımdaki işimiz taraf tutmak değil, yüzeyi tarif etmek. İstenirse keşif notunu yazılı veriyoruz: hangi duvarda ne var, hangi kalem onarım hangi kalem yenileme, hangi iş boyadan önce yapılmak zorunda. Kimin ödeyeceğine tarafların kendisi ya da gerekiyorsa hukukçuları karar veriyor; bizim elimizdeki tek şey ölçülebilir bir yüzey raporu ve kalem kalem bir teklif.

İlk soru kapsam: bütün ev mi, yoksa yalnızca bozulan yüzeyler mi. Eski bir duvarda tek bir bölgeyi boyamak renk ve parlaklık farkı bırakıyor, çünkü mevcut yüzey zamanla soluyor ve yeni kat onun yanında yama gibi duruyor. Bu yüzden lekeli bölge yerine duvarın köşeden köşeye tamamını boyamak çoğu zaman daha dürüst bir kapsam oluyor. Odanın sağlam duvarlarına dokunmuyoruz ve neye dokunulmadığını teklifte açıkça yazıyoruz.

İkinci soru zamanlama. İki kiracı arasındaki boşluk genelde birkaç gün ve boş ev boyanın en hızlı, en temiz ve en hesaplı halini veriyor: mobilya toplamak, örtmek ve her oda için ayrı hazırlık yapmak gerekmiyor. Eşya çıkmış ama temizlik yapılmamış bir evde ise önce toz alınması gerekiyor, aksi halde astar tozun üzerine oturuyor. Takvimi kiracının çıkış günü değil, evin gerçekten boşaldığı gün belirliyor.

Üçüncü soru rakamın nasıl konuşulacağı. Depozito ya da masraf paylaşımı tartışması tahmin üzerinden yürüdüğünde iki taraf da haksızlığa uğradığını düşünüyor. Yazılı ve kalem kalem bir teklif ise tartışmayı somut satırlara indiriyor: hazırlık, astar, son kat, malzeme, temizlik. Hangi satırın kime ait olduğu üzerinde anlaşmak, tek bir toplam rakam üzerinde anlaşmaktan çok daha kolay çıkıyor.

Yalova'nın kiralık stoku iki ayrı düzen taşıyor. Merkez ve Çiftlikköy tarafındaki daireler yıl boyu oturulan konutlar; devir teslim ağırlıkla ağustos sonu ile eylül arasına, iş ve okul takvimine yığılıyor ve iki kiracı arasındaki boşluk birkaç günü geçmiyor. Çınarcık, Armutlu ve Termal tarafında ise tablo değişiyor: yazlık stokun bir bölümü sezonluk kiraya veriliyor, ev kışın kapalı kalıyor ve sahibi ilçede oturmuyor.

Bu ikinci düzende tutanak daha da belirleyici hale geliyor, çünkü çıkışta evi teslim alan kişi çoğu zaman ev sahibinin kendisi olmuyor. Kapalı kalmış bir yazlıkta sezon sonunda görülen kabarma ve küfün kaynağı da tartışmalı: aynı leke hiç havalandırılmamış bir evde de, dış cepheden su alan bir duvarda da çıkıyor. Böyle işlerde önce yüzeyi ve nemin kaynağını yazıya geçiriyor, sonra kapsamı kalem kalem veriyoruz.

Yalova badana hizmetindeki hazırlık ve son kat kalemleri