Yalova saten alçı

Saten alçı, alçı bağlayıcılı sıva harçları ailesinin ince yüzey ürünü. Bu ürün grubu TS EN 13279-1 kapsamında tanımlanıyor ve standart, alçı bağlayıcıların ve alçı esaslı sıva harçlarının özelliklerini ile deney yöntemlerini belirliyor. Aynı aile içinde kalın uygulanan perlitli alçı sıva ile ince uygulanan saten alçı farklı ürünler ve birbirinin yerine geçmiyor.

Fark kalınlıkta ve işlevde. Alçı sıva duvarı düzlemeye yarayan, santimetre mertebesinde uygulanan taşıyıcı katman; saten alçı ise onun üzerine milimetre mertebesinde çekilen düzgünleştirme katmanı. Ham tuğla veya blok duvara doğrudan saten alçı çekilmiyor, çünkü saten alçının işi eğriliği düzeltmek değil, düzgün yüzeyi pürüzsüz hale getirmek.

Bir dairede iki ürünün de gerekip gerekmediği duvarın eğriliğiyle belli oluyor. Mastar duvara yatırıldığında boşluk parmak kalınlığındaysa alçı sıva gerekiyor; boşluk yalnızca ışık geçirecek kadarsa saten alçı yeterli. Keşifte mastarı duvara yatırıp bu kararı yerinde veriyoruz.

Üçü farklı işleri yapıyor ve biri diğerinin yerine geçmiyor. Saten alçı yüzeyin tamamını yeniden kaplıyor ve tek bir düzlem oluşturuyor. Dolgu macunu lokal çalışıyor, yani çatlağı, deliği ve dübel izini kapatıyor ama yüzeyin genel düzlemine dokunmuyor. Boya ise renk ve yüzey koruması sağlıyor, düzlem hatası düzeltmiyor.

Karar duvardaki hata sayısına bağlı. Duvarda birkaç dübel deliği ve iki üç saç çatlağı varsa macun ve zımpara yeterli oluyor, saten alçı gereksiz masraf. Duvarın tamamı dalgalıysa, eski boya farklı kalınlıklarda birikmişse veya tavan derzleri boyunca iz varsa macunla noktasal çalışmak sonuç vermiyor ve tüm yüzeyi saten alçı ile toplamak gerekiyor.

Işık bu kararı belirleyen ikinci etken. Yan pencereden ışık alan geniş bir salon duvarında en küçük düzlem hatası gölge yapıyor; aynı duvar koridorda hiç fark edilmiyor. Bu yüzden salonda saten alçıyı öneriyoruz, koridorda macun ile yetinmeyi makul buluyoruz.

Alçı su karşısında dayanıklı bir malzeme değil. Duşa giren yüzeylerde, küvet çevresinde, dış cephede ve sürekli nem alan bodrum duvarında saten alçı kullanılmıyor; bu yerlerde çimento esaslı sıva ve su yalıtımı devreye giriyor. Banyoda duş alanı dışındaki duvarlarda saten alçı uygulanabiliyor, çünkü orada sorun sıçrayan su değil buhar ve bu buhar havalandırmayla yönetilebiliyor.

Emici olmayan ve tozlu yüzeyler ikinci istisna. Perdahlı ham beton, boya kalıntısı bulunan yüzeyler ve tozu alınmamış duvarlar alçının tutunmasına izin vermiyor. Bu durumda önce aderans artırıcı astar sürülüyor, sonra saten alçıya geçiliyor. Astar atlanırsa alçı zamanla plaka halinde kalkıyor ve tamiri ilk uygulamadan pahalı oluyor.

Metal yüzeyler de saten alçının işi değil. Alçı içindeki nem galvanizsiz metalde pas oluşturuyor ve pas lekesi boyanın içinden yüzeye çıkıyor. Duvar içinde kalan sac parça, köşebent veya boru varsa üzeri alçıdan önce uygun bir astarla yalıtılıyor.

Priz almak ile kurumak aynı şey değil. Alçı karıldıktan kısa süre sonra priz alıp sertleşiyor, yani dokunulabilir hale geliyor; ama bünyesindeki suyun büyük kısmı hala içinde. Boya bu suyun atması beklenmeden uygulandığında iki sorun çıkıyor: nem boyanın altında kalıp leke yapıyor, ve buharlaşan nem boyayı yerel olarak kabartıyor.

Bekleme süresi sabit bir sayı değil; katman kalınlığı, oda sıcaklığı ve hava sirkülasyonu belirliyor. Kışın kapalı bir dairede bu süre yazın havalandırılan bir daireden belirgin uzun çıkıyor. Yalova gibi nemli bir ilde pencere açmanın tek başına yetmediği günler oluyor; o durumlarda hava hareketi yaratıp süreyi kısaltıyoruz.

Pratik kontrol yöntemi yüzeye elle dokunmak ve renk farkına bakmak. Kuruyan alçı homojen açık renk alıyor; hala nem taşıyan bölgeler daha koyu bir ton veriyor ve genelde köşelerde ve kalın kaldığı yerlerde görülüyor. Yüzeyin tamamı aynı tona gelmeden astar atmıyoruz.

Kontrol gözle değil ışıkla yapılıyor. El lambası duvara neredeyse paralel tutulduğunda yüzeye sıyırma ışığı düşüyor ve düz bakışta görünmeyen mastar izleri, çukurlar ve kabarcıklar gölge olarak ortaya çıkıyor. Bu testi boya atılmadan yapmak gerekiyor, çünkü boyadan sonra aynı hataları düzeltmek yüzeyin yeniden boyanması demek.

İkinci kontrol noktası köşeler ve kenarlar. İç köşenin keskin ve düz, dış köşenin ise darbe almayacak şekilde hafif yumuşak olması isteniyor. Kapı ve pencere doğramasının kenarında alçının doğrama üzerine binmemesi, süpürgelik hattında ise düzgün bir çizgi bırakması gerekiyor. Priz kutuları ve anahtar yerleri alçı ile kapatılmıyor, temiz bırakılıyor.

Üçüncüsü tozdur. Saten alçı zımparası ince toz üretiyor ve bu toz boyanın tutunmasını zayıflatıyor. Zımpara sonrası yüzey ve zemin tozdan arındırılmadan astara geçilmiyor; mobilya ve doğrama örtüsü de bu nedenle işin sonuna kadar kalıyor.