Boya kokusu ne kadar sürede geçer?

Kokunun kaynağı boyanın kendisi değil, kururken havaya karışan uçucu organik bileşikler. Su bazlı iç cephe boyalarında taşıyıcı sıvının büyük kısmı su olduğu için havaya karışan çözücü payı düşük kalıyor: koku ilk saatlerde yoğun, düzgün havalandırmayla bir iki gün içinde gidiyor. Solvent bazlı ürünlerde, yani sentetik boyalarda, verniklerde ve çoğu radyatör boyasında taşıyıcı bir tiner türü. Orada koku günler sürüyor ve hava değişmeyen bir odada bir haftayı geçiyor.

Bir evin tamamı su bazlı boyandığı halde günlerce kokması genellikle tek bir kalemden geliyor. Duvarlar su bazlı boyayla kapatılıyor, ama kapı kasaları, pencere doğramaları, süpürgelikler ve radyatörler sentetik boya alıyor. Metrekare olarak küçük olan bu yüzeyler kokunun neredeyse tamamını üretiyor. Takvimi kurarken bu kalemleri önce bitirip odayı kendi başına havalandırmak, sonra duvarlara geçmek toplam koku süresini kısaltıyor.

Ürünün hangi sınıfta olduğunu kutunun üzerinden okuyabilirsiniz: su bazlı ibaresi, beyan edilen uçucu organik bileşik değeri ve Çevre Etiketi. İç mekanda kural olarak su bazlı ürün kullanıyoruz; sentetik boyanın gerçekten gerektiği yerler ahşap ve metal yüzeyler, onları da mümkün olduğunda su bazlı emaye ile çözüyoruz. Bu tek seçim, kokunun bir hafta değil iki gün konuşulması anlamına geliyor.

Tek bir pencereyi açmak odanın havasını değiştirmiyor. Havanın bir girişi ve bir çıkışı olmadan oda içinde akış kurulmuyor; pencere kenarı tazeleniyor, odanın ortası olduğu gibi kalıyor. İki farklı cepheye bakan pencere, ya da pencereyle birlikte dış kapı açıldığında hava odayı baştan sona süpürüyor. İç kapıları da açık bırakmak gerekiyor, aksi halde koridor tıkaç görevi görüyor.

On beş dakikalık tam bir çapraz havalandırma, gün boyu aralık duran bir pencereden daha fazla hava değiştiriyor. Kışın bu bilgi daha da değerli: kısa ve geniş açmak duvar yüzeyini soğutmadan havayı yeniliyor, uzun süre aralık bırakmak ise duvarı soğutup ayrı bir nem sorunu üretiyor. Vantilatör kullanacaksanız yüzünü içeriye değil pencereden dışarıya çevirin ve alçak koyun; çözücü buharları havadan ağır olduğu için tabana yakın toplanıyor.

Kokuyu tutan yerleri de açmak gerekiyor. Gömme dolaplar, mutfak dolabı kapakları, çekmeceler ve kapalı raflar boyandıktan sonra kapatılırsa içeride kalan çözücü çok uzun sürede çıkıyor ve eşyayı geri koyduğunuzda koku eşyaya geçiyor. Soğan, kahve telvesi ve limon gibi ev yöntemleri kokuyu gidermiyor, üzerine ikinci bir koku ekliyor. Havadaki bileşiği ortadan kaldıran tek şey onu dışarı atmak.

Boya filmi kuruduktan sonra da bir süre çözücü salmaya devam ediyor. Yüzeye dokunulduğunda kuru olması işin bittiği anlamına gelmiyor; filmin içindeki son çözücü payı yavaş yavaş dışarı çıkıyor. Kapalı bir odada bu salınım sürerken hava değişmediği için oda havasındaki yoğunluk gece boyunca yeniden yükseliyor. Sabah odaya girdiğinizde kokuyu ilk gün kadar güçlü almanız bir yanılsama değil, gerçekten öyle.

Yani iki gün havalandırıp geceleri kapatmak, ilk günü birkaç kez yaşamak demek. İşleyen sıra şu: gündüz çapraz havalandırma, gece de boyanan odanın kapısını kapatıp penceresini güvenli ölçüde aralık bırakmak. Oda kendi kendini boşaltıyor ve evin geri kalanına koku taşımıyor. Yağmur ya da güvenlik nedeniyle kapatmak zorundaysanız sabah ilk iş geniş bir havalandırma yapın, kahvaltıdan sonraya bırakmayın.

Isıtma bu işte müttefik. Isınan yüzeyde çözücü daha hızlı buharlaşıyor, dolayısıyla odayı ısıtıp ardından tam bir çapraz havalandırma yapmak, soğuk bir odayı günlerce aralık bırakmaktan daha çabuk sonuç veriyor. Kışın uyguladığımız sıra bu: odayı ısıt, bir iki saat bekle, pencereleri tam aç, on beş dakika sonra kapat, gün içinde tekrarla.

Sağlıklı bir yetişkin için pratik ölçüt kokunun gitmiş olması. Bebekler, gebeler, astım ve kronik solunum hastalığı olanlar ve koku hassasiyeti bilinen kişiler içinse "bana dokunmuyor" bir ölçüt değil. Dünya Sağlık Örgütü iç ortam hava kalitesinde iki başlığa işaret ediyor: kaynağı düşük tutmak ve havalandırmak. Yani düşük uçucu bileşikli ürün seçmek ve odayı gerçekten boşaltmak, takvimde gün saymaktan daha etkili.

Odanın hazır olup olmadığını ölçmenin basit bir yolu var. Pencereyi ve kapıyı kapatın, iki üç saat bekleyin, sonra odaya girin. Kapalı havada koku alıyorsanız salınım sürüyor demektir; koku almıyorsanız oda kullanılabilir. Bu test, günlerce o kokunun içinde durup alışan ev sahibinden daha güvenilir. Testi eve dışarıdan gelen birine yaptırmak daha da iyi sonuç veriyor.

Bebek odası için planı geriye doğru kurun. Boyamayı doğum ya da taşınma tarihinden en az bir hafta önceye alın, su bazlı ve düşük uçucu bileşikli ürün kullanın, karyolayı ve tekstili oda kokusuz testini geçene kadar içeri sokmayın. Radyatör ve doğrama gibi sentetik boya isteyen kalemleri aynı haftaya sıkıştırmayın. Evde astımlı biri varsa ilk geceleri başka bir odada geçirmesini planlayın; işi oda oda yürütmek ve kapıyı kapalı tutmak bunu mümkün kılıyor.

Kapalı duran bir evde iki şey aynı anda ters çalışıyor. Birincisi hava değişimi yok: kimse pencere açmıyor, kapılar kapalı, evin havası kendi içinde dönüyor. İkincisi bağıl nem yüksek. Su bazlı boya kurumak için taşıyıcı suyu havaya vermek zorunda ve durgun, neme doymuş havada bunu çok yavaş yapıyor. Film geç kapanıyor, geç kapanan film daha uzun süre salıyor. Şehir dairesinde iki günde giden koku kapalı bir yazlıkta bir haftayı buluyor.

Buna kapalı ev kokusunun kendisi ekleniyor. Rutubet ve durgun hava kokusu boya kokusuyla karışınca faturası boyaya yazılan bir sonuç çıkıyor, oysa kokunun bir kısmı zaten evde duruyordu. Yatak, yastık, perde, halı ve koltuk gibi tekstil ürünleri çözücüyü emiyor ve uzun süre geri veriyor. Boyanacak evde tekstili dışarı çıkarmak, çıkmıyorsa örtmek koku süresini doğrudan kısaltıyor.

Pratik sonuç şu: yazlığı boyanın bittiği gün kilitleyip gitmeyin. İş bittikten sonra pencerelerin birkaç gün açık kalabileceği bir düzen kurun, komşu ya da site görevlisi üzerinden bunu ayarlayın, gömme dolapları da açık bırakın. Aksi halde sezon açılışında eve girdiğinizde işin bittiği gün aldığınız kokuyu bir kez daha, üstelik eşyaya geçmiş halde alıyorsunuz.

Yalova Marmara kıyısında, nemli bir iklimde. Bu, koku hesabını iki yönden değiştiriyor. Olumsuz yönü: yüksek bağıl nem su bazlı boyanın kurumasını yavaşlatıyor, film daha uzun açık kalıyor ve salınım uzuyor. Termal tarafındaki vadi içi konumlarda ve sahil şeridinde bu fark hissedilir düzeyde. Olumlu yönü: kışlar ılıman geçtiği için pencereyi açık tutabileceğiniz gün sayısı iç Anadolu'ya göre fazla, ve gün içinde denizden gelen esinti çapraz havalandırmanın yarısını bedava yapıyor. Meteoroloji Genel Müdürlüğü'nün Yalova istasyonu verileri bu iki tabloyu ay ay gösteriyor.

Yılın büyük kısmını kapalı geçiren Çınarcık, Esenköy ve Armutlu yazlıkları bu yazının en zorlu durumu. Sezon açılışına bir hafta kala boyanan bir yazlık, hem yüksek nem hem sıfır hava değişimi yüzünden kokuyu misafirlerle birlikte karşılıyor. Bu evlerde işi sezon dışına, pencerelerin günlerce açık kalabileceği bir aralığa almak tek gerçek çözüm; keşifte ilk konuştuğumuz şey de bu takvim oluyor.

Yalova iç cephe boyama hizmetinde kullandığımız ürün sınıfı ve hazırlık sırası